In een ongekende stap om de diplomatieke patstelling rond het mondiale klimaatbeleid te doorbreken, komen ongeveer 60 landen bijeen in Santa Marta, Colombia. Deze bijeenkomst markeert de eerste gecoördineerde poging van een groep landen om een gestructureerde transitie te plannen, weg van steenkool, olie en gas – een doel dat herhaaldelijk is vastgelopen tijdens de klimaattop van de Verenigde Naties.
De “veto”-cyclus doorbreken
Jarenlang waren de jaarlijkse VN-COP-toppen (Conference of the Parties) het belangrijkste mechanisme voor mondiale klimaatactie. Deze bijeenkomsten werken echter op basis van consensus, wat betekent dat één enkele grote producent van fossiele brandstoffen effectief een veto kan uitspreken over elk collectief besluit. Deze structurele tekortkoming werd blootgelegd tijdens de COP30 in Brazilië, waar de onderhandelingen over een routekaart voor fossiele brandstoffen mislukten omdat verschillende olieproducerende landen weigerden met de voorwaarden in te stemmen.
De bijeenkomst in Santa Marta vertegenwoordigt een strategische verschuiving in de diplomatie. In plaats van te proberen een mondiale consensus af te dwingen die misschien wel nooit zal komen, streeft deze ‘coalitie van bereidwilligen’ ernaar een functionele blauwdruk voor de transitie te creëren die zich uiteindelijk kan uitbreiden.
Belangrijkste deelnemers en ontbrekende krachten
De groep die de Colombiaanse gesprekken bijwoont, is aanzienlijk, omdat er verschillende grote energieproducenten in zitten, zoals Colombia, Australië en Nigeria. Samen zijn deze landen goed voor grofweg een vijfde van het mondiale aanbod van fossiele brandstoffen.
De coalitie staat echter voor een enorme uitdaging: zij sluit momenteel de grootste economieën en energieverbruikers ter wereld uit, met name:
– De Verenigde Staten
– China
– India
De afwezigheid van deze drie reuzen betekent dat, hoewel de coalitie een precedent kan scheppen, de onmiddellijke impact ervan op de mondiale emissies beperkt zal zijn totdat deze grootmachten in de schoot worden geworpen.
De urgentie: wetenschap en geopolitiek
De drang naar deze bijeenkomst wordt gevoed door twee convergerende spanningen: ecologische noodzaak en geopolitieke instabiliteit.
1. Het naderende klimaatomslagpunt
Klimaatwetenschappers waarschuwen dat het venster om onomkeerbare schade te voorkomen zich sluit. Professor Johan Rockström van het Potsdam Institute for Climate Impact Research merkt op dat de wereld binnen de komende drie tot vijf jaar waarschijnlijk de 1,5°C opwarmingslimiet zal overschrijden.
“Het doorbreken van de 1,5°C betekent dat we een veel gevaarlijkere wereld betreden – met frequentere en intensere droogtes, overstromingen, branden en hittegolven”, waarschuwt prof. Rockström.
2. Energiezekerheid en volatiliteit
Naast de milieucrisis hebben mondiale conflicten – vooral in het Midden-Oosten – de inherente risico’s van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen benadrukt. De recente volatiliteit in de Straat van Hormuz heeft ervoor gezorgd dat de olieprijzen fluctueerden, waardoor bij veel landen het besef ontstond dat energie-onafhankelijkheid verbonden is met hernieuwbare energie. Deze verschuiving is al zichtbaar in het consumentengedrag; Zo is er in Europa bijvoorbeeld sprake van een scherpe stijging van de vraag naar elektrische voertuigen, omdat mensen zich proberen los te koppelen van de volatiele olie- en gasmarkten.
Vooruitkijken: van Santa Marta tot COP31
Het doel van deze bijeenkomst is niet om het VN-proces te vervangen, maar om het aan te vullen. Door aan te tonen dat een transitie naar schone energie zowel technisch haalbaar als economisch veilig is, hoopt de coalitie de ‘hek-sitters’ onder de naties van de wereld te beïnvloeden.
De uitkomsten van Santa Marta zullen naar verwachting een cruciale rol spelen in de routekaart die door Brazilië wordt ontwikkeld. Deze routekaart zal dienen als een cruciale basis voor de komende COP31 in Turkije in november volgend jaar.
Conclusie
Door een gespecialiseerde coalitie te vormen proberen deze zestig landen de diplomatieke verlamming van de VN te omzeilen en een praktische routekaart voor de energietransitie te creëren. Hoewel de uitsluiting van grootmachten een hindernis blijft, probeert de beweging te bewijzen dat een verschuiving naar hernieuwbare energiebronnen de meest haalbare weg is naar zowel klimaatstabiliteit als nationale energiezekerheid.
