Jest ogromny. Jego wiek wynosi trzy miliardy lat. Być może jest to najstarsza „blizna” na naszej planecie.
Zespół z Curtin University twierdzi, że był w stanie datować miejsce kolizji w Australii Zachodniej na podstawie minerałów zamkniętych w skale. Według nich asteroida uderzyła w potężny i gorący cios około 3,02 miliarda lat temu. Miejsce wydarzeń? „North Polar Dome”, znana również jako struktura uderzeniowa Miralku. Chris Kirkland, który kieruje badaniami, wierzy, że rozwiązał zagadkę.
Pierwsze stwierdzenie było zbyt odważne
W 2025 roku po raz pierwszy opisano stanowisko o szacunkowej szerokości do 100 km. Naukowcy odkryli stożki migawki (stożkowe powierzchnie pęknięć, które powstają tylko pod wpływem kolosalnego ciśnienia uderzeniowego). Odporny na uderzenia? Tak. Dowód dat? Nie bardzo.
Pierwotny zespół oszacował wiek na 3,47 miliarda lat. Nie datowali bezpośrednio skał krateru uderzeniowego. Zamiast tego przeanalizowali warstwy powyżej i poniżej, tworząc korelacje. To ryzykowne posunięcie. Gdyby mieli rację, krater byłby starszy niż krater Yarrabubba na południu stanu. Wiek Yarrabubby można wiarygodnie określić na około 2,22 miliarda lat.
Różnica wynosi ponad 1,2 miliarda lat. Byłby to jedyny znany krater uderzeniowy Archaiku. W tamtych czasach Ziemia była gigantyczną, nienadającą się do zamieszkania kulą wody.
Randki bezpośrednie zmieniają zasady gry
Słychać głosy sprzeciwu. Zdecydowanie sprzeciwił się temu Aaron Kavosi, również z Curtin University. Twierdził, że data jest w dużym stopniu błędna. Jego zespół badał ten sam obszar i doszedł do wniosku: nie tak dawno temu. Być może nie wcześniej niż 2,77 miliarda lat.
Następnie zespół Kirklanda wrócił do pracy. Przestali zgadywać na podstawie „sąsiednich” skał.
„Teraz naprawdę zajrzeliśmy do wnętrza skał” – powiedział Kirkland. „Próbowali znaleźć minerały, które bezpośrednio zareagowały na uderzenie”.
Zastosowali datowanie uranowo-ołowiowe cyrkonii wewnątrz tych samych stożków migawki. Kryształy te rekrystalizowały pod wpływem ciepła uderzenia. Datowali także minerały apatytu, które prawdopodobnie powstały w systemach hydrotermalnych zasilanych ciepłem powstałym w wyniku kolizji.
Obydwa rodzaje minerałów opowiadały tę samą historię. Około 3,02 miliarda lat temu.
Następnie przez te skały przepłynęła gorąca woda. Rzadkie zjawisko termiczne przekształciło minerały. Kirkland argumentuje, że konwencjonalna geologia, taka jak orogeneza, nie jest w stanie wyjaśnić tych zmian, które zaszły w tym konkretnym okresie. Nie ma dowodów na regionalny metamorfizm zbiegający się z tymi datami.
„Jedyny proces, który kojarzymy z tymi zmianami minerałów, to oddziaływanie” – zauważył.
Spór trwa
Nauka rzadko przyznaje się do porażki tak prosto i bezwarunkowo.
Kavosi docenia poprawkę błędu związanego z liczbą 3,5 miliarda lat (w oryginale literówka „35 miliardów” została poprawiona do kontekstowo prawidłowego znaczenia). Odczuł ulgę. Ale nie jest przekonany.
„Nie sądzę, że przedstawili przekonujący argument na rzecz uderzenia, które miało miejsce 3,02 miliarda lat temu” – powiedział.
Dlaczego? Kavosi wskazuje na młodsze rasy. Skały, które z pewnością mają zaledwie 2,77 miliarda lat, nadal zawierają te stożki migawki. Jeśli w skałach o grubości 2,77 Ga występują cechy uderzenia, uderzenie nie mogło nastąpić 3,02 Ga temu. Miało to nastąpić później. A przynajmniej po 2,77 miliarda lat.
Alex Brenner z Uniwersytetu Yale podziela tę krytykę.
„Nowe badanie odrzuca tę obserwację, ponieważ skały nie są datowane” – zauważa Brenner. „Ale są one bezpośrednio powiązane z pobliskimi skałami, które zostały datowane”.
Gdzie iść?
Kirkland podtrzymuje swoje stanowisko. Jaka jest kluczowa różnica? Bezpośredni dostęp.
Jego przeciwnicy opierają się na korelacji dalmierza. Mapowanie z satelitów. Niepodpisane, datowane skały obok datowanych. Jest to metoda pośrednia. Jego zespół ma dwa mineralne „mechanizmy zegarowe” znajdujące się wewnątrz samej strefy uderzenia. Pokazują ten sam czas.
„Bezpośrednie randkowanie ma znaczenie” – mówi.
Więc gdzie jesteśmy? Krater jest prawdziwy. To jest ogromne. A co z wiekiem? Nie jesteśmy pewni, czy jest on zdecydowanie na poziomie trzech miliardów lat, czy też przeszedł do młodszej kategorii. Debata jest głośna. Kamienie nie mówią, po prostu czekają.
