Homer neemt je over.
Dat is tenminste de argumentatie. Adam Nicolson maakt dit duidelijk in The Mighty Dead: Why Homer matter, een liefdesbrief aan die twee eeuwenoude monsters: de Ilias en de Odyssee. Met de verfilming van Christopher Nolan in het verschiet is de timing raar. Essentieel, misschien. Als je om het gewicht van het verhaal geeft, heb je context nodig. Nicolson biedt het aan.
Drie draadjes stof en inkt
Het boek beweegt zich in drie verschillende richtingen. Ten eerste wordt Nicolson filosofisch. Hij behandelt Homer niet als een enkele geest, maar als een koor dat generaties overspant en worstelt met de botsing tussen beschaving en verdorvenheid. De fascinatie is generatiegebonden. John Keats hield van Homer, zijn gedicht Endymion inspireerde de titel zelf. Alexander Pope vertaalde hem, wat veel te wensen overliet, wat meer over de vertaling zegt dan over de brontekst.
“Je verwerft Homer niet; Homer verwerft jou.”
Dan gaat het boek voor anker. Echte grond. Tastbaar. Nicolson ontleedt de Griekse tekst en traceert taalkundige verschuivingen terug naar Lineair B uit het Myceense tijdperk. Hij pleit voor een eerdere compositiedatum. Meestal beschouwen we de gedichten als later geschreven. Nicolson duwt ze terug naar de mondelinge traditie en suggereert wortels al in 2000–1800 voor Christus. De gestandaardiseerde tekst die we lezen? Slechts het topje van een heel oude ijsberg.
Bewijsmateriaal is verspreid over de oude Middellandse Zee. Niet alleen woorden. Dingen.
Een papyrus uit Hawara in Egypte. Gevonden rond 150 na Christus.
Een aardewerkscherf uit Ischia. 8e eeuw voor Christus, een van de vroegst geschreven Griekse fragmenten.
De schachtgraven van Mycene. Ze spreken over de wereld vóór de ineenstorting van de Bronstijd en bieden een kijkje in een rijk dat Nicolson portretteert, niet vanwege de historische nauwkeurigheid, maar vanwege de culturele ernst ervan. Dit waren zeker mythen, maar het waren de mythen die mensen verbonden met een nomadisch krijgersverleden.
Spoken in musea
Het maakt Nicolson minder uit of Troje echt was dan de wereld die ervan droomde. Het creëert een portret van een oude samenleving waar het verleden niet dood was. Het was een levende ketting.
Als ik dit lees, moet ik aan Kreta denken. In het bijzonder de huwelijksreismuseumcrawl.
In Heraklion was er een helm met zwijnenslagtanden. Ik herinner me de textuur. In Boek 10 van de Ilias draagt Odysseus er een. Het voelt klein om op te merken, maar het verankert de mythe in de modder. In vuil.
The Mighty Dead beweert dat deze wereld nog steeds om ons heen is. Het is niet weg. Als we weten waar we moeten kijken, blijven de artefacten achter. We lopen tussen de overblijfselen.
De film komt eraan. De helmen hangen in musea. De taal is oud, maar nog steeds actueel.
Heeft het bioscoopscherm ruimte voor zulke diepte? Misschien. Misschien niet. Dat is een vraag voor een andere dag, nadat de lichten aangaan.
