Je ligt op de bank te loungen, terwijl het nieuwe plasmascherm gloeit, en je hebt nog een paar uur te branden. Je draait kanalen om. Op één scherm zijn mensen te zien die maden en kevers eten voor $ 50.000. In een ander voorbeeld vechten vrachtwagenchauffeurs tegen de ijskoude wegen in Alaska. Dan trotseren krabvissers een enorme storm. Jij pauzeert. Wanneer werden Elaine, Jerry, George en Kramer geruild voor Lauren, Heidi, Audrina en Brody? Wie zijn New York en Tila Tequila, en waarom hebben ze shows?
Het voelt alsof reality-tv het van de ene op de andere dag heeft overgenomen. Maar dat gebeurde niet. Het veranderde.
Van spelshows op de radio tot amateurtalentwedstrijden, en verborgen camera-stunts, datingshows en series in documentairestijl. Nu? Ongescripte drama’s, make-over-saga’s, onthullingen over beroemdheden, veranderingen in levensstijl. Zowat elke competitie die je maar kunt bedenken. Alleen al in het herfstseizoen van 2007 waren er meer dan een dozijn realityshows in prime-time op grote netwerken en kabel. De grootste verliezer. Dansen met de sterren. De echte wereld. Ik hou van New York. Schoonheid en de Geek. Amerika’s volgende topmodel. Ultieme vechter. De vrijgezel. Run’s House. Projectbaan.
Dat zijn ze niet eens allemaal.
Reality-tv is per definitie een programma zonder script. Geen acteurs. Echte gebeurtenissen. Echte situaties. Vaak gehost of verteld om het podium te bepalen. In tegenstelling tot scriptprogramma’s (sitcoms, drama’s, nieuwsuitzendingen) is reality-tv niet afhankelijk van schrijvers of acteurs. Producenten en redacteuren runnen de show. Het is betaalbaar. Goedkoop te produceren. Dat is de reden waarom netwerken zich na de staking van de Writers Guild of America in 2007 haastten om reality-inhoud toe te voegen.
Het bepalende aspect? Hoe het is opgenomen.
Echte instellingen. Echte mensen. Als een documentaire. Of voor een live studiopubliek dat meedoet. Of verborgen bewaking. De camera legt alles vast zoals het gebeurt.
In dit artikel leggen we uit wat reality-tv vandaag de dag inhoudt. De soorten programma’s. Toen ze zo populair werden. En als ze zo ‘echt’ zijn als ze beweren. Laten we eerst eens kijken hoe het allemaal begon.
Reality-bites
Realityshows segmentproducenten of verhaaleditors stellen storyboards en opnamescripts samen. Belangrijke hulpmiddelen om de richting van de show vorm te geven. In de tv-sitcom- en dramawereld zouden deze mensen schrijvers zijn. Maar in tegenstelling tot schrijvers worden ze over het algemeen niet erkend door de Writers Guild of America. Het zijn dus geen vakbondsmedewerkers.
Dit onderscheid kan worden gezien als een slechte dienst voor segmentproducenten en verhaalredacteuren. Maar het komt de show ten goede. Verlaagt de productiekosten. Helpt het idee te behouden dat de shows echt en zonder script zijn. Het zorgt er ook voor dat realityshows door kunnen gaan als er een schrijversstaking plaatsvindt. Zoals in het najaar van 2007.
Veel realityshow-medewerkers hebben het onderscheid sinds 2005 betwist in lopende rechtszaken.
Lang voordat ‘Ice Road Truckers’ of ‘A Shot at Love with Tila Tequila’ bestond, was er “This is Your Life.” Het begon eind jaren veertig op de radio en verhuisde begin jaren vijftig naar de televisie. Het formaat was eenvoudig. Het vertelde het verhaal van het leven van een echt persoon. Het was afhankelijk van echte mensen die voor een live publiek verschenen of op locatie werden gefilmd. Het onderwerp deed er niet toe. Het kan een onbekende “Joe Schmo” zijn, of een superster als Johnny Cash. Ralph Edwards, de presentator, zou samen met zijn cameraploeg voor de verrassing zorgen. Hij onderbrak op beroemde wijze Cash halverwege het concert om het segment te filmen.
Hoe talentenjachten het genre vormgaven
“The Original Amateur Hour” stapte in 1948 over van radio naar televisie. Het was een talentenjacht waarbij acts optraden voor een stemgerechtigd publiek. De act met de meeste stemmen keerde de week daarop terug. Deze structuur is bekend. ‘The Gong Show’, ‘Star Search’, ‘American Idol’, ‘America’s Got Talent’ en ‘Dancing with the Stars’ gebruiken allemaal dezelfde formule.
Een andere radio-crossover uit de jaren vijftig was “Queen for a Day”. Vier vrouwelijke deelnemers streden om huishoudelijke apparaten. Ze deden dit door te beschrijven hoe moeilijk hun leven was. Het studiopubliek bepaalde de winnaar met behulp van een applausmeter. Moderne realityshows als ’10 Years Younger’, ‘A Makeover Story’ en ‘Deserving Design’ zijn directe afstammelingen van dit concept.
De opkomst van verborgen camera’s en grappen
Art Linkletter en Allen Funt brachten in de jaren vijftig praktische grappen en verborgen surveillance op tv. Radio’s “Candid Microphone” werd “Candid Camera.” Funt organiseerde en haalde de grappen uit. De grappen waren gekunsteld. De reacties van de doelwitten waren zeer reëel. Publieksleden van Linkletter’s “People are Funny” deden mee aan schandalige sketches. “Fear Factor” bracht dit idee naar de zoveelste graad. “Candid Camera” gaf de fakkel door aan “Girls Behaving Badly” en “Punk’d.”
Publieksverzoeken en documentairestijlen
Andere vroege realityshows waren onder meer “I’d Like to See” (1948) en “You Asked for It” (1950). Bij deze programma’s moesten toeschouwers schrijven of stemmen op wat ze wilden zien. De keuzes werden vaak gefilmd in documentair of clip-achtig formaat. Ze werden op locatie opgenomen en gepresenteerd met een verteller. Shows als “Real People” en “That’s Incredible” gebruikten vergelijkbare technieken. Ze waren populair eind jaren zeventig en begin jaren tachtig.
Baanbrekende realityshows
Halverwege de jaren zestig veranderde het genre. Merv Griffin was bezig een imperium op te bouwen met “Jeopardy!” en ‘Wheel of Fortune’, maar Chuck Barris deed iets vreemders. Hij vond “The Dating Game” uit in 1965. Live studiopubliek. Drie vrijers achter een muur. Eén deelnemer op de bank probeert een datum te kiezen. Het was eenvoudig. Het werkte. Het bracht honderd copycats voort.
Barris stopte daar niet. Met ‘The Gong Show’ speelde hij in op de rage van amateurtalent. Als je op een trommel kon slaan, was je op tv. Het was chaotisch. Het was leuk. Het voelde echt op een manier zoals gescripte sitcoms dat nooit deden.
Toen kwam 1973. PBS zond ‘An American Family’ uit. Twaalf afleveringen. Zeven maanden aan beeldmateriaal. De familie Luid. Ze verborgen hun gevechten niet. Ze hebben de huwelijksbreuk niet weggewerkt. Lance Loud was openlijk homoseksueel. TV Guide noemt het de eerste realityshow omdat deze stopte met optreden voor de camera en ervoor ging leven. Het was rauw. Het was ongemakkelijk.
Snel vooruit naar 1988. De schrijversstaking duurde 22 weken. Netwerken raakten in paniek. Fox had niet veel keuze. Ze hadden inhoud nodig. Dus wendden ze zich tot ongeschreven drama.
‘Cops’ ging in première. Het volgde de politie door het hele land. Echte telefoontjes. Echte arrestaties. Geen acteurs. Het liep tot 2020 en werd een van de langstlopende shows in de geschiedenis. “America’s Funniest Home Videos” begon rond dezelfde tijd. Gaat nog steeds. “America’s Most Wanted” voegde zich bij de mix. Dit waren geen experimenten. Het waren basisproducten.
Maar de echte explosie kwam in 1992. MTV wilde een soapserie voor zijn generatie. Ze huurden Mary-Ellis Bunim in, een voormalige soapschrijver, en Jonathan Murray, die ervaring had met nieuws en documentaires. Hun pitch? Een hip, stadsdrama.
De studio-execs lachten. Het was te duur.
Dus Bunim en Murray hebben het uitgekleed. Geen script. Geen acteurs. Gewoon echte mensen. Ze controleerden honderden 18- tot 25-jarigen. Ik heb er zeven uitgekozen. Zet ze op een hok in New York City. Overal camera’s. Producenten op de loer. Redactieploegen die overuren maken. Ze filmden drie maanden lang.
“The Real World” was meteen een hit. Er is een format gecreëerd. Er werden ‘verkeersregels’ gecreëerd. Het creëerde een “Real World/Road Rules Challenge.” Het bewees dat je geen sterren nodig hebt om beoordelingen te krijgen. Je had gewoon conflicten nodig.
Acht jaar later veranderde het spel opnieuw. “Survivor” zou opnieuw definiëren waar we naar kijken.
In 2000 was het televisielandschap aan het veranderen. CBS had zojuist groen licht gegeven voor een nieuwe realitywedstrijd genaamd Survivor. Het was geen voor de hand liggende keuze. Sommige insiders dachten dat het netwerk zijn weddenschappen afdekte tegen een dreigende schrijversstaking. Anderen wezen op de torenhoge kosten van het produceren van sitcoms en drama’s met scripts. Misschien was het het bewezen succes van vergelijkbare formats aan de andere kant van de Atlantische Oceaan. Of misschien was het gewoon geluk.
Wat de katalysator ook was, het werd een van de meest winstgevende bewegingen in de moderne tv-geschiedenis.
Het concept is niet ontstaan in Hollywood. De Britse producer Charlie Parsons creëerde het kernidee bijna tien jaar eerder. Maar het was de Amerikaanse producer Mark Burnett die vocht om het naar de Verenigde Staten te brengen. Hij had de show voor meerdere netwerken, waaronder CBS, gepitcht, maar werd afgewezen voordat hij uiteindelijk een deal binnenhaalde.
De mechanismen van isolatie
Het uitgangspunt was brutaal eenvoudig. CBS dumpte 16 tot 20 vreemdelingen op een afgelegen eiland. Er waren geen luxe. Alleen maar basisvoorzieningen en de dreiging van hongersnood.
Gastheer Jeff Probst leidde de chaos. Toen de deelnemers eenmaal arriveerden, werden ze opgesplitst in ‘stammen’. De show draaide om fysieke en mentale uitdagingen. Het doel was overleven. Het resultaat was eliminatie.
Elke week stemde de stam iemand van het eiland. Dit ging door totdat er nog maar twee spelers over waren. De winnaar ging naar huis met $1.000.000.
Het “niet-gescripte drama”
Burnett wordt algemeen gezien als de aanstichter van de reality-tv-revolutie. Toch wijst hij het label vaak af. Hij noemt Survivor liever een ‘drama zonder script’.
Het onderscheid is belangrijk. Het schetst het conflict als een verhaalgedreven in plaats van als een documentairestijl. Het eerste seizoen werd uitgezonden in de zomer van 2000. Het trok destijds een van de grootste kijkers in de geschiedenis van CBS.
Andere netwerken keken nauwlettend mee. Reality-programmering begon zich op elk kanaal te clusteren. De sluizen gingen open.
De Copycats en de komedie
Succes leidt tot imitatie. Al snel voegden shows als Big Brother, The Mole, The Amazing Race en The Bachelor zich bij de line-up. Ze leunden allemaal op hetzelfde kernmechanisme: vreemden die onder druk concurreren.
Maar hoe echt waren ze? De grens tussen documentaire en verzinsel vervaagde snel.
Het was onvermijdelijk dat komische schrijvers erin zouden springen. Mock-realityshows begonnen de ether te bereiken. The Office werd de bepalende titel van het genre. Oorspronkelijk een hit in Engeland, werd de Amerikaanse versie gelanceerd in 2005. Het gebruikte het mockumentary-formaat om de cultuur op de werkplek te satiriseren.
Andere shows volgden. Trailer Park Boys bood een rauwe kijk op het leven in de Canadese lagere klasse. Drawn Together animeerde de stijlfiguren van reality-datingshows. Reno 911! parodieerde politieprocedures met incompetente rechercheurs. The Flight of the Conchords mengde muzikale komedie met de ‘documentaire’-stijl.
Structuur van de realityshow
De grens tussen het ‘echte leven’ en gefabriceerd drama is zo vervaagd dat de vraag ‘is reality-tv echt’ bijna overbodig lijkt. Het korte antwoord is nee. Niet echt.
Kijk naar de mechanica. Producenten creëren de concepten. Ze doen auditie voor de cast en nemen vaak mensen aan die wanhopig op zoek zijn naar bekendheid of die al als professionals in de wacht staan. De beelden? Echt. De redactie? Een leugen.
Neem MTV’s The Real World. Seizoen één werd gedurende drie maanden gefilmd. Dat is ongeveer 2.160 uur grondstof. Toch werden er slechts dertien afleveringen van een half uur uitgezonden. Doe de wiskunde. Ze hakten duizenden uren in ongeveer zes en een half uur aan verhaal. Dat is geen documentatie. Dat is curatie. Zware curatie.
Hoe producenten het verhaal manipuleren
Het gaat niet alleen om het knippen van beeldmateriaal. Het gaat om het begeleiden van gedrag voordat de camera rolt.
In 2001 klaagde Survivor -deelnemer Stacey Stillman producer Mark Burnett en CBS aan. Haar bewering? Burnett heeft het spel gemanipuleerd. Hij zou twee andere deelnemers onder druk hebben gezet om haar weg te stemmen. Waarom? Om de 72-jarige Rudy Boesch op het eiland te houden. Het doel was demografische controle: oudere kijkers verslaafd houden. Burnett heeft de game niet alleen gefilmd. Hij speelde het.
Stillman is niet de enige. Deelnemers aan The Apprentice, The Bachelor en Joe Millionaire hebben herhaaldelijk beweerd dat hun acties verdraaid waren. De context werd weggenomen. Het doel was altijd drama.
Het schietscript en Frankenbiting
Realityshows hebben zelden volledige scripts. In plaats daarvan gebruiken ze opnamescripts of contouren. Deze documenten dicteren de stroom.
Op beperkte sets zoals Big Brother vertelt het overzicht aan de redactie welke camera’s prioriteit moeten krijgen. Het zou een uitdaging kunnen zijn voor Survivor of The Amazing Race. Het kan conflicten veroorzaken door specifieke huisgenoten toe te wijzen op The Real World of nerds te koppelen aan schoonheden op Beauty and the Geek.
Soms gebruiken producenten zelfs storyboards. Dit zijn visuele gidsen die fysiek illustreren wat er in een scène zou moeten gebeuren. De deelnemers denken dat ze spontaan reageren. Dat zijn ze niet.
Dan is er frankenbiting.
Hier nemen editors niet-gerelateerde audiofragmenten en voegen ze samen om nieuwe gesprekken te creëren. Een zucht hier. Een knikje daar. Plotseling ontstaat er een alliantie of een relatie die implodeert. Beeldmateriaal dat met een tussenpoos van enkele dagen is opgenomen, kan op één enkele, verhitte discussie lijken.
Realityproducenten bepalen het verhaal door te beslissen wie aan wie wordt gekoppeld en welke beelden de cut overleven. Ze rapporteren niet alleen gebeurtenissen. Zij vervaardigen ze.
De kracht ligt in de bewerking. Door te bepalen welke uitzendingen kunnen producenten hele verhaallijnen uit het niets creëren. Ze bouwen vijanden. Ze wakkeren romantiek aan. Ze veroorzaken chaos.
Het acteurprobleem
Wat reality-tv onderscheidt van sitcoms is het uitgangspunt: gewone mensen. Gemiddelde Joe’s. Het buurmeisje.
Maar dat uitgangspunt barstte al vroeg. Na de eerste seizoenen van The Real World, Survivor, The Bachelor en American Idol werd het duidelijk dat een groot deel van de ‘echte’ cast bestond uit werkloze of aspirant-acteurs. Ze waren er niet voor de ervaring. Ze waren daar voor de schermtijd.
Waarom kan het iemand iets schelen? Omdat het vermakelijk is.
We weten dat het nep is. We weten dat de producenten aan de touwtjes trekken. We weten dat de dialoog uit fragmenten aan elkaar is geplakt. Toch blijven we kijken. De illusie houdt stand omdat het drama diepgeworteld aanvoelt. De inzet voelt reëel, zelfs als de opzet in scène is gezet.
Gedenkwaardige slogans die het genre definieerden
Deze regels zijn niet alleen maar aanhalingstekens. Ze zijn de culturele afkorting voor een genre dat is gebouwd op manipulatie en spektakel.
- “Glimlach, je staat op Candid Camera!”
- “De stam heeft gesproken.” (Overlevende )
- “Is dat je definitieve antwoord?” (Wie wil miljonair worden )
- “Jij bent de zwakste schakel, tot ziens.” (De zwakste schakel )
- “Je gaat naar Hollywood!” (Amerikaans idool )
- “Je bent ontslagen!” (De leerling )
- “Het is tijd om het vet te snijden.” (De grootste verliezer )
- “Dat is heet.” (Het eenvoudige leven )
- “Laat het werken.” (Projectbaan )
We citeren ze omdat ze iconisch zijn. Ze herinneren ons eraan dat we naar een show kijken. Niet het leven. Een show.
Veelgestelde vragen
Waarom is reality-tv zo populair?
Kijkers verbinden zich met de deelnemers. De aantrekkingskracht is de mogelijkheid dat iedereen beroemd kan worden. Het belooft een directe weg naar succes.
Is reality-tv echt of een script?
Het wordt geadverteerd als echt. Het wordt zelden in de traditionele zin geschreven. Producenten beheersen het verhaal. Ze moedigen specifiek gedrag aan. Sommige deelnemers zijn acteurs. Frankenbiting wordt gebruikt om verklaringen voor drama te vervalsen.
Waarom is reality-tv slecht?
Het heeft een donkere kant. Deelnemers kunnen worden uitgebuit. Situaties worden vaak verkeerd voorgesteld. Deelnemers hebben weinig controle over hun vertolking. De montage dient de show, niet de waarheid.
