In een onconventioneel experiment dat de grens tussen fotografie en natuurkunde vervaagt, heeft Tom Liggett, een student fotografie aan de Arts University Bournemouth, met succes beelden vastgelegd die niet door licht zijn gecreëerd, maar door kosmische straling.
Door fotografische film via heliumballonnen naar de bovenste regionen van de atmosfeer te sturen, heeft Liggett een techniek ontwikkeld die unieke, abstracte patronen produceert die worden gevormd door hoogenergetische deeltjes – een proces dat volgens hem een wereldprimeur is.
Het experiment: fotografie zonder camera
Het meest opvallende aspect van Liggetts proces is de afwezigheid van traditionele fotografische apparatuur. Er is geen lens, geen sluiter en geen camerabody. In plaats daarvan berust het ‘imaging’-proces op de ruwe interactie tussen straling en chemie.
De methode is bedrieglijk eenvoudig:
1. Voorbereiding: Een vel blanco fotonegatieffilm wordt verzegeld in een beschermende plastic zak.
2. Opstijgen: Een heliumballon vervoert het pakket naar de rand van de ruimte en bereikt een hoogte van ongeveer 121.000 voet – grofweg drie keer hoger dan de kruishoogte van een commercieel vliegtuig.
3. Blootstelling: Op deze hoogte, boven het beschermende schild van de ozonlaag, wordt de film gebombardeerd door intense straling.
4. Afdaling: Zodra de ballon zijn limiet bereikt en barst, valt het pakket terug naar de aarde, gevolgd door een GPS-apparaat.
5. Ontwikkeling: De film wordt opgehaald en ontwikkeld in een donkere kamer, waarbij de patronen worden onthuld die zijn achtergelaten door de kosmische straling.
“Veel mensen denken als ik deze dingen zeg, dat er een camera bij betrokken is die de foto maakt. Er is niets. Het is letterlijk alleen maar een plastic zak en een vel film erin.”
Van röntgenstraling tot de kosmos
Voor de meeste fotografen is straling een hinderlijke zaak die vermeden moet worden. Hoogenergetische golven, zoals die worden gebruikt in röntgenscanners op luchthavens, kunnen onontwikkelde film beslaan of verpesten. Liggett maakte van deze technische uitdaging echter een creatief medium.
Zijn reis begon met gecontroleerde experimenten met röntgenfoto’s van tandartsen en ziekenhuizen om te zien hoe verschillende soorten straling de emulsie van de film beïnvloedden. Dit onderzoek vormde de basis voor zijn sprong naar de stratosfeer.
Uit zijn bevindingen hebben Liggett en zijn team afgeleid dat de patronen waarschijnlijk worden veroorzaakt door UVC-straling. Omdat de film zich boven de ozonlaag beweegt – het natuurlijke filter van de aarde voor een groot deel van deze straling – wordt de film blootgesteld aan ongefilterde, hoogenergetische golven die de grond niet bereiken.
Waarom dit belangrijk is
Dit project is meer dan alleen een fotografische curiosum; het vertegenwoordigt een uniek kruispunt van kunst en atmosferische wetenschap. Terwijl traditionele fotografie de wereld vastlegt zoals onze ogen die zien, legt Liggetts methode een realiteit vast die anders onzichtbaar is voor mensen.
Door de atmosfeer te gebruiken als een gigantische, ongeplande donkere kamer, documenteert hij de hoogenergetische omgeving van de bovenrand van onze planeet, waardoor ‘interferentie’ wordt omgezet in opzettelijke kunst.
Conclusie: Door een gedurfde combinatie van ballonvaren op grote hoogte en chemische experimenten heeft Tom Liggett kosmische straling getransformeerd van een fotografisch gevaar in een hulpmiddel voor het creëren van geheel nieuwe vormen van visuele kunst.
