W.E. Evans uit Londen bouwde niet zomaar een instrument. Hij heeft een oplossing bedacht. De orchestrina di camera, gepatenteerd op 29 oktober 1862, is een groep kleine toetsinstrumenten ontworpen om de toon van de klarinet, hobo, fluit, hoorn en fagot te imiteren.
Het probleem was praktisch. Voor orkestraties waren specifieke spelers nodig. Soms waren die spelers niet beschikbaar. Evans bood een oplossing: een op toetsenborden gebaseerd alternatief. Deze instrumenten gebruikten balggeactiveerde vrije tongen. Ze waren zo gebouwd dat ze bij hetzelfde kompas pasten als de instrumenten die ze vervingen, waardoor een enkele toetsenist kon ingrijpen als het volledige orkest onderbezet was.
Hoe de Orchestrina di Camera werkte in de 19e eeuw
Het mechanisme was eenvoudig maar slim voor zijn tijd. In plaats van snaren of pijpen vertrouwden deze instrumenten op vrije rieten die door lucht uit een balg werden getrild. Dit maakte tonale nabootsing mogelijk. Je zou een Franse hoornpartij kunnen aansluiten, of misschien een fagotlijn, en het toetsenbord het laten doen.
Waarom deed dit er toe? Het overbrugde de kloof tussen volledige orkestrale vereisten en beperkt personeel. Het was in wezen een 19e-eeuws proefpakket, maar dan fysiek. Als je geen fluitist kon vinden, vond je een toetsenist met een orchestrina di camera.
Welke instrumenten heeft W.E. Evans proberen te vervangen?
Het ontwerp was gericht op specifieke blaas- en koperstemmen. Evans wilde repliceren:
– Klarinet
– Hobo
– Fluit
– Franse hoorn
– Fagot
Elk model is zo gemaakt dat het past bij het bereik van het doelinstrument. Dit betekende dat de toetsenist zich geen zorgen hoefde te maken dat noten buiten het speelbare bereik vielen. Het instrument was de vervanger.
Was het een perfecte imitatie? Waarschijnlijk niet. Maar het was functioneel. Het loste een logistieke hoofdpijn op voor componisten en regisseurs die een geluid nodig hadden, zelfs als het timbre niet helemaal klopte.
De orchestrina di camera is een fascinerend stukje muziekgeschiedenis. Het laat zien hoe dicht Victoriaanse uitvinders eeuwen vóór de Moog bij de elektronische synthese kwamen. Het was een hulpmiddel om te overleven in de orkestbak, niet alleen kunst.
