Ze zijn aan het verdwijnen. Of beter gezegd: ze worden verstikt, leeggezogen en afgesloten. De krijtstromen van Wiltshire zijn niet alleen maar rivieren; het zijn geologische eigenaardigheden, koud en helder, gevoed vanuit de ondergrond in plaats van door de regen die de gebruikelijke bergstromen doet aanzwellen. Er zijn nog maar een handvol van deze ecosystemen over op de hele planeet. Wiltshire heeft de grootste concentratie buiten Californië en Japan. En op dit moment verkeren ze in een crisis.
Dit gaat niet alleen over landschappen. Het gaat om biodiversiteit. Deze waterwegen herbergen zeldzame vissen zoals de rivierdonderpad en de zoetwaterparelmossel. De planten die zich aan hun oevers vastklampen, zijn even uniek. Maar menselijke activiteit heeft van deze kwetsbare slagaders slachtoffers gemaakt door de ontwikkeling en de afvloeiing van de landbouw. De strijd om dit zeldzame ecosysteem van de krijtstroom van Wiltshire te redden is een strijd om overleving geworden.
De dreiging is niet alleen vervuiling
Je zou vervuiling kunnen zien als de grootste boosdoener. Het is zeker een grote speler. Nitraten uit meststoffen verstikken het water met algen. Sediment uit geploegde velden vertroebelt de helderheid die deze rivieren nodig hebben voor de fotosynthese van onderwaterplanten. Maar er is een dieper, meer structureel probleem.
Wateronttrekking.
Boerderijen en huizen zuigen water rechtstreeks uit de krijtwatervoerende lagen die deze stromen voeden. Wanneer het grondwaterpeil daalt, daalt de bodemstroming van de rivier mee. Sommige delen drogen in de zomer op. Anderen worden trage straaltjes. Het koude, zuurstofrijke water waar het leven van afhankelijk is, wordt weggeheveld. Het is een stille diefstal.
Hoe kunnen we ze beschermen?
Het stoppen van de abstractie is de eerste en moeilijkste stap. Het vereist een verandering in de manier waarop we water waarderen. Het betekent dat deze stromen worden behandeld als essentiële ecologische infrastructuur, in plaats van als een kraan die tijdens droge periodes moet worden dichtgedraaid. Door het natuurlijke stromingsregime te herstellen kunnen de rivieroevers zich herstellen. Het zorgt ervoor dat de vis kan paaien.
In Wiltshire zijn al restauratieprojecten aan de gang. Organisaties nemen barrières voor de stroming weg, herbedekken oevers en monitoren de waterkwaliteit. Maar dit zijn lokale inspanningen tegen een systemisch probleem.
“Krijtstromen behoren tot de meest bedreigde zoetwaterhabitats ter wereld. Wat we hier doen schept een precedent voor overal.”
De vraag is of deze inspanningen in de loop van de tijd zullen opschalen. Kunnen we de trend keren voordat de resterende populaties van inheemse soorten instorten? Of zijn we alleen maar bezig met het beheersen van de achteruitgang? Het water blijft in beweging, ongeacht onze plannen
