Dementie op afstand houden voelt als het omhoog duwen van een rotsblok. Net als je denkt dat je het onder controle hebt, vallen er nieuwe onderzoeken je in de schoot.
We weten dat voeding belangrijk is. Lichaamsbeweging helpt. Hersenspelletjes zijn oké.
Maar dan is er nog de rest. Veroudering. Spanning. Depressie. Hartziekte. Ze voelen zich niet verbonden, toch? Tot nu toe. Een nieuwe beoordeling van bestaande gegevens wijst op één rode draad. Slaap. Of beter gezegd: wat je brein ermee doet.
Het glymfatische systeem. Je hebt er waarschijnlijk van gehoord. Het werd in 2012 ontdekt door neurowetenschapper Maiken Nedergaud en is een drainagenetwerk voor de hersenen. Zie het als een nachtelijk conciërgepersoneel.
Terwijl u slaapt, stroomt er hersenvocht door uw hoofd, waardoor het metabolische afval dat zich tijdens de wakkere uren heeft opgehoopt, wordt weggespoeld. Kleverige eiwitten. Dode cellen. De smurrie die uiteindelijk de ziekte van Alzheimer of Parkinson wordt.
“Veel aandoeningen die dementie vergroten, riskeren ook het slaapritme van de hersenen te verstoren”, zegt Nedergaard.
Het probleem? Slaap is niet alleen een passieve toestand waarin je hersenen worden uitgeschakeld. Het is actief. Rommelig. Complex.
Lange tijd zijn we ervan uitgegaan dat meer slaap gelijk staat aan minder risico. Maar recente bevindingen suggereren dat de kwaliteit van die slaap bepaalt of de schoonmaakploeg op tijd komt.
Nedergaud richt zich op neuromodulatoren. Chemische stoffen zoals dopamine, serotonine en noradrenaline. Ze reguleren de stemming. Motivatie. Slaap. Tijdens de diepe, niet-REM-slaap pulseren deze chemicaliën samen. Eén keer per 50 seconden of zo. Een ritme.
Dat ritme knijpt de bloedvaten in de hersenen samen. Voorzichtig. Er ontstaan golven die vloeistof door het weefsel duwen.
Als dat ritme breekt, sterft de golf.
Chronische stress doorbreekt het ritme. Leeftijd breekt het. Bepaalde medicijnen breken het. Plots houden de hersenen afval vast dat ze al uren geleden hadden moeten weggooien.
Leidt dit tot dementie? We weten het nog steeds niet zeker. Het causale verband is glibberig. Moeilijk vast te pinnen. Maar het patroon is er. Slaapverstoring kan de stille versterker zijn van andere gezondheidscrises.
Het blijkt dat slaap een toestand van vloeistoftransport is. Niet alleen een resetknop. Een wasmachinecyclus. Wat denk je dat er gebeurt als je de cyclus halverwege de spoeling onderbreekt?
Je wordt vies wakker.
