De onmiddellijke nasleep van een crisis brengt vaak buitengewone daden van moed onder de aandacht: gewone mensen die naar voren treden in momenten van terreur. Maar wat gebeurt er als de camera’s vervagen, de lofbetuigingen worden uitgedeeld en de wereld verder gaat? Voor velen die zichzelf als helden beschouwen, is de realiteit een langdurige strijd met trauma, verwaarlozing en een groot gebrek aan steun.
Het onmiddellijke heldendom
Het instinct om te helpen, zelfs met groot persoonlijk risico, is een krachtig menselijk antwoord op geweld. Gevallen zoals Anneke Weemaes-Sutcliffe bij de bomaanslagen op de luchthaven van Brussel in 2016 – die terugkeerde om de gewonden te verzorgen ondanks het aanhoudende gevaar – zijn hiervan een voorbeeld. Op dezelfde manier werden omstanders als ‘Bollard Man’ in Bondi Junction en ‘Trolley Man’ in Melbourne meteen symbolen van moed, en kregen ze zelfs publieke erkenning en financiële steun. Ahmed al-Ahmed, die een schutter op Bondi Beach ontwapende, kreeg politieke lof en een wervelwind van media-aandacht.
Deze acties bieden kritische hoop in de nasleep van een tragedie; Toch laten ze de betrokkenen vaak met diepe psychologische wonden achter.
De kosten op lange termijn
De realiteit is voor velen wreed. Uit onderzoek van Dr. Thomas Voigt, die 24 Australische ontvangers van een dapperheidsprijs interviewde, blijkt dat bijna 90% lijdt aan een posttraumatische stressstoornis (PTSS) of daaraan gerelateerde symptomen vertoont. Een derde kampt met financiële problemen vanwege de impact op hun vermogen om te werken.
Het systeem is opgezet om moed te erkennen, maar slaagt er niet in adequate nazorg te bieden. Personeel van de hulpdiensten krijgt gestructureerde ondersteuning, maar burgers die deze rol op zich nemen, worden grotendeels aan hun lot overgelaten. Voigt zelf heeft dit uit de eerste hand ervaren en verdiende een dapperheidsmedaille voor het ontwapenen van een schutter, maar worstelde daarna tientallen jaren met PTSD.
De rol van de media bij trauma
Hoewel de media van cruciaal belang zijn voor de berichtgeving over gebeurtenissen, kunnen ze het trauma verergeren. Dr. Fiona Reynolds, die de overlevenden van de aardverschuiving in Thredbo in 1997 bestudeerde, merkt op hoe overlevenden als Stuart Diver – de enige overlevende die zijn vrouw bij de ramp verloor – in ongewenste ‘heldenverhalen’ terechtkwamen.
De impuls om uit chaos helden te creëren is een manier om zinloze gebeurtenissen te begrijpen. Maar deze vereenvoudiging negeert de complexiteit van trauma en vlakt individuen vaak af tot eendimensionale figuren die voor altijd verbonden zijn met de tragedie. De schijnwerpers gaan verder en laten een gevoel van verworpenheid achter.
Posttraumatische groei en de noodzaak van verandering
Terwijl velen worstelen, ervaren sommigen posttraumatische groei: een psychologisch fenomeen waarbij mensen een diepere betekenis of waardering vinden voor het leven na tegenslag. Voor Weemaes-Sutcliffe betekent dit een verhoogd gevoel van dankbaarheid voor de dagelijkse geneugten.
Deze groei doet echter niets af aan het systemische onvermogen om degenen die heldhaftig handelen te ondersteunen. Totdat er formele interventiediensten beschikbaar zijn voor burgers, zullen velen in stilte blijven lijden.
Het huidige systeem erkent moed, maar slaagt er niet in de geestelijke gezondheid te beschermen van degenen die het belichamen. Het erkennen van deze kloof is van cruciaal belang om ervoor te zorgen dat toevallige helden geen levenslange prijs betalen voor hun moed.
