De Europese Unie staat op het punt de internationale handel opnieuw vorm te geven met de lancering van haar Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) op 1 januari 2026. Dit baanbrekende beleid introduceert een tarief op koolstofintensieve import, waardoor landen die achterlopen op het gebied van emissiereductie effectief worden bestraft. Het is wereldwijd het eerste systeem in zijn soort, en de gevolgen ervan zullen tot ver buiten Europa reiken.
Het einde van vrijwillige klimaatactie
Internationale klimaatovereenkomsten zijn al jaren afhankelijk van vrijwillige deelname. Landen met zwakke milieunormen zouden vrijelijk kunnen vervuilen, zonder directe economische gevolgen te ondervinden die verder gaan dan de stijgende energiekosten. De CBAM verandert dit door een financiële ontmoediging te creëren voor inactiviteit. De EU moedigt niet langer alleen maar emissiereducties aan; zij handhaaft deze door middel van handel.
Het beleid komt voort uit het bestaande emissiehandelssysteem (ETS) van de EU, dat in 2005 werd ingevoerd. Dit interne systeem dwingt industrieën te betalen voor hun CO2-uitstoot, momenteel ongeveer €76 per ton CO2. De CBAM breidt dit principe uit naar import en zorgt ervoor dat buitenlandse producenten met vergelijkbare kosten worden geconfronteerd. Staal, ijzer, aluminium, cement, meststoffen, waterstof en elektriciteit behoren tot de eerste producten waarop men zich richt.
Koolstoflekkage en mondiale druk
Een belangrijk aandachtspunt achter de CBAM is ‘koolstoflekkage’ – de verplaatsing van vervuilende industrieën naar landen met lakse regelgeving. Door een gelijk speelveld te creëren wil de EU dit voorkomen. Zoals Ellie Belton van E3G uitlegt: “De EU heeft er heel duidelijk over gesproken dat zij geen uitzonderingen zal maken, omdat je dan in wezen een vervuilingsparadijs zou creëren waar de vuilere productie naartoe zou verhuizen.”
De CBAM levert al resultaat op. Brazilië en Turkije zijn begonnen met het implementeren van hun eigen koolstofbeprijzingsregelingen als reactie op de komende EU-tarieven. Andere landen, waaronder Groot-Brittannië, Australië, Canada en Taiwan, overwegen soortgelijke maatregelen. De stap van de EU is geen geïsoleerde gebeurtenis; het is de voorloper van een mondiale trend in de richting van koolstofgerelateerde handelsbelemmeringen.
Een gefragmenteerde toekomst?
Hoewel de CBAM baanbrekend is, hangt de effectiviteit ervan op de lange termijn af van internationale samenwerking. Het ideale scenario zou een uniform mondiaal koolstoftariefsysteem zijn. Dit zou de economische hefboomwerking maximaliseren en een bredere toepassing van emissiereducties afdwingen. Zoals Belton echter opmerkt, is een lappendeken van onverenigbare tarieven waarschijnlijker. Het EU-systeem zal geleidelijk worden ingevoerd, waarbij de volledige lasten pas in 2034 van toepassing zullen zijn. Groot-Brittannië onderhandelt over de verenigbaarheid met de EU-regeling, maar een bredere coördinatie blijft onzeker.
De koolstofgrensbelasting van de EU is een duidelijk signaal: niets doen aan de klimaatverandering brengt nu directe economische kosten met zich mee. Dit beleid markeert een beslissende verschuiving van vrijwillige samenwerking naar afgedwongen verantwoordelijkheid, en de gevolgen ervan zullen wereldwijd voelbaar zijn.
De CBAM gaat niet alleen over handel; het gaat over het hervormen van de economische prikkels achter de mondiale emissies.
