Obesitas verhoogt het risico op ernstige infecties en overlijden aanzienlijk, waarbij wereldwijd ongeveer 1 op de 10 infectiegerelateerde sterfgevallen te wijten is aan overgewicht. Een grootschalig onderzoek onder meer dan een half miljoen deelnemers bevestigt dat mensen met obesitas 70% meer kans hebben om in het ziekenhuis te worden opgenomen of aan infecties te overlijden vergeleken met mensen met een gezond gewicht. Dit verband blijft bestaan over sociaal-economische achtergronden, niveaus van lichamelijke activiteit en zelfs bij personen zonder algemene obesitas-gerelateerde aandoeningen zoals diabetes.
De biologische connectie
De toegenomen kwetsbaarheid komt voort uit de manier waarop obesitas het immuunsysteem beïnvloedt. Overtollig lichaamsvet verslechtert de lymfatische functie, vermindert de longcapaciteit en veroorzaakt chronische, laaggradige ontstekingen. Het lymfestelsel is cruciaal voor de circulatie van immuuncellen, terwijl een aangetaste longfunctie het vermogen van het lichaam om luchtweginfecties te bestrijden belemmert. De voortdurende ontstekingstoestand verzwakt de algehele immuunrespons.
Opkomend onderzoek suggereert een bidirectionele relatie: niet alleen verhoogt obesitas het infectierisico, maar bepaalde ziekteverwekkers kunnen ook bijdragen aan gewichtstoename. Hoewel het bewijsmateriaal afkomstig van proefdieren sterker is, duiden gegevens bij mensen op een mogelijke rol van infecties bij de ontwikkeling van obesitas.
Recente bevindingen en medicijnen
De COVID-19-pandemie onderstreepte het verhoogde gevaar voor zwaarlijvige personen, waarbij 15% van de ziekenhuisopnames en sterfgevallen in 2021 verband hield met zwaarlijvigheid. Daaropvolgende studies hebben interventies onderzocht, waarbij vroege resultaten erop wezen dat semaglutide (Ozempic, Wegovy) – een afslankmedicijn – het ernstige infectierisico met 10% kan verminderen. Er is echter verder onderzoek nodig om de langetermijneffecten en mogelijke afwegingen vast te stellen, zoals spierverlies, die ook de immuunfunctie kunnen aantasten.
Risicograden
Uit het onderzoek bleek een duidelijke dosis-responsrelatie: hoe zwaarder iemand is, hoe groter het risico.
- BMI 30–34,9: 50% hoger infectierisico
- BMI 35–39,9: Tweemaal zoveel risico
- BMI 40+: Drie keer het risico
Gewichtsschommelingen zijn ook van belang. Personen die afvallen of aankomen, zien overeenkomstige veranderingen in hun infectierisico.
De complexiteit van obesitas als ziekte
Onderzoekers benadrukken dat obesitas een chronische ziekte is, en niet alleen een kwestie van wilskracht. Het vetweefsel en het immuunsysteem van het lichaam zijn met elkaar verbonden, waarbij vetcellen bijdragen aan ontstekingen en mogelijk de immuunfunctie belemmeren. Leptineresistentie, een veel voorkomend kenmerk van obesitas, verzwakt de immuunbescherming verder.
Hoewel nieuwe medicijnen zoals GLP-1-agonisten gemakkelijker oplossingen voor gewichtsverlies kunnen bieden, blijft hun langetermijneffect op de gezondheid van het immuunsysteem onzeker. Spierverlies – een mogelijke bijwerking van deze medicijnen – zou een aantal van de voordelen teniet kunnen doen.
De studie bevestigt dat obesitas een grote bedreiging voor de volksgezondheid is. Het begrijpen van de onderliggende mechanismen is van cruciaal belang voor het ontwikkelen van strategieën om het infectierisico in deze kwetsbare populatie te verminderen.
