De opkomst van kunstmatige intelligentie in de moderne oorlogsvoering is niet langer theoretisch. Zoals beschreven in Project Maven van Katrina Manson zijn AI-gestuurde militaire operaties al aan de gang, waarbij landen als Israël, de VS en Oekraïne deze technologieën actief inzetten. Het boek gaat niet over het potentieel van AI in oorlog, maar over de huidige staat ervan – een huidige realiteit van autonome targeting, dodelijke drones en een groeiende afhankelijkheid van algoritmen bij beslissingen over leven of dood.
Het verborgen AI-arsenaal van het Pentagon
Het Amerikaanse ministerie van Defensie heeft ruim 800 AI-projecten, waarvan er vele in het geheim opereren. Project Maven, gelanceerd in 2017, had tot doel de overweldigende hoeveelheid gegevens verzameld door drones te verwerken. Vroege iteraties waren gebrekkig, waarbij algoritmen objecten verkeerd identificeerden (zoals schoolbussen voor doelen aanzagen) vanwege de inherente beperkingen van machinaal leren. Het kernidee bleef echter bestaan: het elimineren van menselijke inefficiëntie uit oorlogsvoering.
De logica is brutaal maar duidelijk: mensen zijn feilbaar, moe en vatbaar voor fouten. Voorstanders beweren dat AI de ‘oorlogsmist’ kan optrekken en snellere, beslissendere actie mogelijk kan maken. Het uiteindelijke doel is niet alleen verbeterde intelligentie, maar volledig autonome systemen die in staat zijn doelen te identificeren, volgen en elimineren zonder menselijke tussenkomst. Een insider verklaarde botweg: “We vermoorden voortdurend de verkeerde mensen. Een machine kan niet erger zijn dan een mens.”
Van grensbeveiliging naar dodelijke autonomie
Maven heeft zich buiten de traditionele slagvelden verspreid en wordt nu gebruikt bij grensovergangen en bij drugsbestrijdingsoperaties. Dit roept een verontrustende vraag op: als een staat over instrumenten beschikt voor massasurveillance en geautomatiseerd moorden, zal hij zich dan verzetten tegen het gebruik ervan tegen zijn eigen burgers? De trend is richting meer autonomie. Systemen zoals Keeper-drones en Whiplash-marinedrones zijn ontworpen om zelfstandig doelen te vinden en aan te vallen – een stap in de richting van het volledig elimineren van menselijk toezicht.
Het historische precedent is grimmig. Zoals Manson opmerkt: mensen hebben nooit een wapen gemaakt en vervolgens geweigerd het te gebruiken. De huiveringwekkende anekdote van een sollicitant die openlijk zijn wens uitsprak om “de niet-Amerikaanse bevolking terug te dringen” en nog steeds werd aangenomen benadrukt de morele compromissen die al spelen.
De menselijke factor: een afnemende rol?
Het boek herinnert ons ook aan het menselijke element in de besluitvorming. Het verhaal van Stanislav Petrov, de Sovjetofficier die in 1983 een kernoorlog afwendde door een defect alarm te negeren, onderstreept de waarde van het menselijk oordeel. Zou een AI-aangedreven systeem dezelfde beslissing hebben genomen? Het antwoord is verre van zeker.
Project Maven legt niet alleen de technologie bloot, maar ook de bureaucratische traagheid en de bereidheid van Silicon Valley om contracten na te streven, ongeacht ethische bezwaren. De geheimhouding van het Pentagon zorgt ervoor dat de volledige omvang van deze technologieën jarenlang verborgen zal blijven, waardoor toezicht en verantwoording nog moeilijker worden.
De kern van de conclusie is duidelijk: AI is de oorlogvoering al aan het hervormen, waardoor deze onpersoonlijk, sneller en mogelijk veel roekelozer wordt. De vraag is niet of dit zal gebeuren, maar hoe we ervoor kunnen zorgen dat deze instrumenten op verantwoorde wijze worden gehanteerd – een uitdaging die volgens het boek niet aan ons kan worden voldaan.
