De zoektocht van de mensheid naar buitenaards leven wordt lange tijd gevoed door één centrale vraag: als we niet alleen zijn, hoe zouden we dan zelfs met hen kunnen praten? De afstanden die betrokken zijn bij interstellaire communicatie betekenen dat elke uitwisseling traag zou zijn en mogelijk tientallen jaren zou duren voor een enkele retourvlucht. Dit maakt gedeelde taal tot een cruciale uitdaging. Een verrassend antwoord ligt misschien dichter bij huis – in de hoofden van de bijen.
Het pleidooi voor een universele taal
Het idee dat wiskunde als gemeenschappelijke basis zou kunnen dienen, is niet nieuw. Galileo beschreef eeuwen geleden het universum als fundamenteel wiskundig. Sciencefiction heeft dit concept uitgebreid onderzocht; van Contact, met overdracht van priemgetallen, tot The Three-Body Problem, waarbij wiskunde de brug vormt tussen soorten. Zelfs inspanningen uit de echte wereld, zoals de Voyager Golden Records en de Arecibo-boodschap, hebben op cijfers geleund als een potentieel ‘hallo’ voor de kosmos.
Maar hoe testen we dit zonder echte buitenaardse wezens? Het antwoord, zo beweren onderzoekers, zou kunnen liggen in het bestuderen van wezens die ons op aarde al vreemd zijn.
Bijen: het buitenaardse analoog van de aarde?
Ondanks dat bijen ruim 600 miljoen jaar geleden afweken van de menselijke evolutionaire lijn, vertonen ze verrassende cognitieve vermogens. Beide soorten hebben complexe sociale structuren ontwikkeld en, cruciaal, een vermogen tot wiskunde. Terwijl mensen gesproken en geschreven taal ontwikkelden, communiceren bijen via de ‘kwispeldans’ – een opmerkelijk nauwkeurig systeem voor het overbrengen van afstand, richting en kwaliteit van voedselbronnen.
Deze evolutionaire scheiding maakt bijen tot een nuttige vervanger voor een buitenaardse intelligentie. Hun hersenen zijn radicaal anders dan die van ons, maar toch houden ze zich nog steeds bezig met kwantitatieve concepten.
Bewijs uit bijencognitiestudies
Tussen 2016 en 2024 voerden onderzoekers experimenten uit die de rudimentaire wiskundige vaardigheden van bijen aantoonden. Met behulp van suikerwaterbeloningen werden bijen getraind om eenvoudige optel- en aftrekkingsproblemen te herkennen en op te lossen, onderscheid te maken tussen oneven en even hoeveelheden, en zelfs symbolen met getallen te associëren.
Deze bevindingen suggereren dat bijen zelfs met miniatuurhersenen fundamentele wiskundige principes kunnen begrijpen. Door hun vermogen om met één op te tellen of af te trekken, kunnen ze theoretisch alle natuurlijke getallen vertegenwoordigen. Als twee soorten die zo verschillend zijn als mensen en bijen beide wiskunde kunnen uitvoeren, wordt het argument versterkt dat het een universeel cognitief hulpmiddel is.
Implicaties voor interstellaire communicatie
Als buitenaardse soorten over voldoende geavanceerde hersenen beschikken, kunnen ook zij wiskundig redeneren hebben ontwikkeld. De vraag wordt dan niet of ze wiskunde begrijpen, maar hoe hun aanpak zou kunnen verschillen – vergelijkbaar met taalkundige dialecten.
Deze onderzoekslijn raakt ook een dieper filosofisch debat: is wiskunde een puur menselijke constructie, of een inherent gevolg van intelligentie zelf? Als dit laatste waar is, vergroot dit de kans op het vinden van overeenkomsten met buitenaardse beschavingen dramatisch.
Het vermogen van bijen om wiskunde uit te voeren suggereert dat intelligentie, ongeacht de vorm ervan, kan neigen naar kwantitatief redeneren. Deze bevinding biedt een verleidelijk vooruitzicht op interstellaire communicatie, wat suggereert dat wiskunde de sleutel zou kunnen zijn om de kloof tussen werelden te overbruggen.
